امروز 9 خرداد 1403 ساعت 14:34

تعداد بازدیدکنندگان 133536 نفر

Search
Close this search box.

آزمایش استنفورد (تاثیر نقش بر رفتار)

آزمایش استنفورد

این آزمایش یکی از معروف ترین آزمایش ­های روانشناسی می­ باشد. این آزمایش به سرپرستی دکتر زیمباردو در دانشگاه استنفورد و در سال 1971 انجام شده است. برای این آزمایش 24 نفر از دانشجویان که از لحاظ روانی و جسمی کاملا سالم بودند و یکدیگر را نمی­ شناختند داوطلب شدند که نقش زندانی و زندانبان را بازی کنند. همچنین دکتر زیمباردو با اداره پلیس صحبت کرده بود تا با آن­ها همکاری نمایند.

با انداختن شیر یا خط 12 دانشجو به عنوان زندانی و 12 نفر باقیمانده به عنوان زندانبان تعیین شدند. روز قبل از آزمایش نیز برای زندانبان­ ها جلسه توجیهی برگزار کردند و به آن­ها توضیح داده شد که هر طور بخواهند می توانند با زندانیان رفتار کنند و آنان را اداره کنند اما حق استفاده از تنبیه بدنی را ندارند.

با شروع آزمایش طبق روال، زندانی­ها در خانه­های خود در نقاط مختلف نشسته بودند که ماشین پلیس جلوی خانه­ ی آن­ها توقف کرده و پس از ورود به منزل، ماموران به آن­ها دستبند زدند و به بازداشتگاه بردند و در آنجا پس از بازرسی بدنی، عکس، انگشت نگاری، لباسشان را به آنان داده و به پاهای هر کدام زنجیر بستند تا یادشان نرود که زندانی هستند و آن­ها را داخل سلول­ هایشان انداختند.

روز اول اتفاق خاصی مشاهده نشد. روز دوم زندانیان به کیفیت پایین غذا اعتراض کردند، تخت خواب­های خود را پشت درب سلول­هایشان گذاشته و از بیرون آمدن امتناع کردند و از کارهایی که نگهبانان به آنان می­ گفتند، سر باز می­زدند. نگهبان ها به این نتیجه رسیدند که برای برگرداندن نظم، نیاز به تعداد بیشتری نگهبان دارند و تعدادی از نگهبان­ هایی که در شیفت­ های دیگر مشغول به کار بودند، به طور داوطلبانه برای سرکوب شورش آماده شدند. آن­ها بدون کسب اجازه از محققان با کپسول­ های آتش­نشانی به زندانیان حمله کردند و در نهایت موفق به سرکوب شورش شدند و دریافتند که با خشونت بیشتر می­توان به راحتی بر زندانیان غلبه و آنان را کنترل کرد.

نگهبانان زندانیان را با شماره ­هایی صدا می­کردند که روی لباس­ هایشان بود و آنها را مجبور می­ کردند که شماره خود را تکرار کنند و با این کار، این موضوع را در ذهن آنها تقویت می­ کردند که هویت جدیدشان یک عدد است. اما کم کم نگهبان ­ها از این شماره ­ها به عنوان راهی برای اذیت کردن زندانیان استفاده کردند و زمانیکه در شمارش اعداد دچار اشتباه می ­شدند، آنها را با کلاغ پر یا بشین و پاشو تنبیه می­ کردند.

تشک که کالایی ارزشمند برای زندانیان به حساب می ­آمد گاهی وسیله­ ای برای تحقیر آنها می­شد. نگهبانان تشک­ ها را می­گرفتند و زندانی­ ها را مجبور می­ کردند تا روی سطح سیمانی بخوابند. بعضی مواقع نگهبانان به برخی از زندانیان اجازه استفاده از سرویس ­های بهداشتی را نمی ­دادند و اوضاع بهداشتی شدیدا به هم ریخته بود.

با رسیدن آزمایش به روز ششم، تمام نگهبانان به طرز فزاینده­ای خشن و بی­رحم شده بودند، به طوری­که محققان به این نتیجه رسیدند که آن­ها در حال نشان دادن تمایلات سادیسمی واقعی از خودشان هستند و از تخریب روحی زندانیان لذت می ­برند. به همین خاطر آزمایش را متوقف کردند.

به گفته­­ ی زیمباردو، جالب ترین نکته آزمایش این بوده است که زندانی­ ها نقش خود را “درونی سازی” کرده بودند. به این معنی که با وجود آگاهی از اینکه می­ توانستند از آزمایش خارج شوند، اما هیچکدام آزمایش را ترک نکرده و بدون هیچ دلیلی این شرایط جهنمی را ادامه می­ دادند و خود را یک زندانی واقعی می­ پنداشتند.

این آزمایش فقط برای رفتارشناسی زندانبانان نیست بلکه یک نهیب علمی و اخلاقی به همه ­ی انسان­ هاست. در این آزمایش زندانبانان بجز کتک زدن هیچ منعی نداشتند. آنها درحالیکه واقعا زندانبان نبودند، اما کم کم در نقش خود فرو رفتند و رفتارهایی مبتنی بر سادیسم از خود بروز دادند، به گونه ای که زندانیان آزمایش دچار ناراحتی جدی شده بودند.

اغلب ما نیز در زندگی یا در جایی مثل محیط کار تحت امر یک رئیس هستیم، اما در جایی دیگر مثل محیط خانواده در موضع قدرت قرار داریم. پس نباید فراموش کنیم به هر اندازه ­ای که در موضع قدرت قرار گرفتیم، به همان اندازه نیز باید مراقب باشیم تا مصداقی از زندانبانان استنفورد نباشیم.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

عضویت در خبرنامه

از آخرین مطالب علمی در حوزه مدیریت با خبر شوید!